Göğsümüzde Büyüyen Alıç Ağaçları: Sahi, Toprakta Büyür mü İnsan?

Size hiç oldu mu bilmem; bazen bir kitabın kapağına öylece bakakalırsınız ve içindeki kelimeler, siz daha kapağı bile aralamadan gelip göğsünüzün tam ortasına bağdaş kurar. Geçenlerde Mardin’imin sisi kucakladığı ve sisle görünmez bir aşka büründüğü bir akşamüstü elime aldım Kerem Bakıcı’nın kitabını. Kapağında, kollarını tanrıya ulaşıp ulaşmayacağını bilmeyen bir dua gibi göğe açmış bir ağaç ve onun gölgesinde nereye gittiğini bilmeyen kayıp siluetler vardı. Sonra o sarsıcı kitap başlığını okudum:

"Toprakta Büyür mü İnsan?"

Öyle sıradan bir başlık değildi bu; bildiğiniz, insanı korkutan, kalp ritmini hızlandıran ve beyin yakan türden bir soruydu. Tam o esnada, sanki odanın bir köşesinde Ferit Edgü oturuyormuş da kulağıma fısıldıyormuş gibi, Hakkâri'de Bir Mevsim’den o dizeler süzülüverdi aklıma: "Elbet sabah da olur, zamanı gelince... karların, buzlu kayaların üstünde, ağaçsız çıplak dağlarda da doğar güneş, tüm güzelliğiyle, tüm korkunçluğuyla." İşte o an anladım ki, bu kitapla aramızda öyle mesafeli, resmi bir "okur-eser" ilişkisi olmayacak. Kelimelerin çamuruna bulanacak, acıyla demlenecek ve ara sıra da o hüzünlü satırların arasında muzipçe gülümseyecektim.

Sayfaları usulca araladığımda, toprağın henüz kurumamış kanı ve kadim acıları karşıladı beni. Salman Rushdie, yazarın omzundan başını uzatıp "Hepimiz ölüme bir hayat borçluyuz" diye mırıldanırken, kendimi ansızın bir odanın ortasında, kendi kan göletinde yatan hisli bir ölünün dert ortağı olarak buldum. Vurulmuş, bedeni henüz soğumamış ama şakağından süzülen kanın sıcaklığını kendi tenimde hissettirecek kadar "canlı" bir ölüydü bu. Babaannesinin "Ölüm karanlık değildir" sözüne tutunup, doğarken anasının canını almasıyla başlayan o uğursuz laneti anlatıyordu. Derken Aşık Veysel’in sazının telleri titredi içimde: "Derdim yüreğimde, eller ne bilsin?" Bir hapishane avlusunda, demli çay ve kaçak sigara dumanı arasında Emmi ile dertleşirken buldum kendimi. Bağında bahçesinde çalışmaktan başka hiçbir günahı olmayan fukara Haydar’ın, kendi öz babası tarafından kan davasına kurban edilişini dinledim. Sonra mavi çizgili pijamasıyla çamura bata çıka koşan, elindeki tabancayı şakağına dayayıp da sırf "Çocuk var, korkar şimdi" diyerek tetiği çekemeyen o "ciğeri çürük" babanın çaresizliğine ağladım.

Kan kokan o ağır sayfaları okuyup geçtikten sonra bu sefer burnuma kar ve soba kokusu doldu. Kendimi Hazro'nun dize kadar kara gömülmüş, lekesiz ama bir o kadar da dondurucu çocukluk sokaklarında buldum. Irvin D. Yalom’un "Korkuların karanlıktan doğmadığını anladım..." deyişi rehberim oldu o sokaklarda. Bu hikaye neden mi beni çok etkiledi? Ortaokula gidiyordum. Babam Mardin Kızıltepe ilçesinin Köprübaşı köyünde imamlık yapıyordu. Akşamları Recai, Piç Murat, Macit ve Pışo Meheme gibi ben de arkadaşlarımla ev girişindeki kapı üstü ahşap deliklerini kontrol ederdik. İhtimal ya belki bir yarasa yakalarız diye. Bulduk mu da korkar kaçardık, yakalayamazdık. Ah o eski güzel ve tatlı günler.

İşte Recai, Piç Murat, Macit ve Pışo Meheme ile ellerimizde koca sırıklarla yarasaların ("uçan farelerin"!) peşine düşüşümüz, o çocuksu heyecanımız yüzüme kocaman bir gülümseme kondurdu. Hele Piç Murat’ın yakaladığı yarasaya kanadından su içirip, akli dengesi yerinde olmayan ağabeyi Hamza’ya şifa niyetine içirme fikri! Ah o çocukluğun deli saçması ama bir o kadar da saf umutları... Fakat Aşık Mahzuni Şerif sobalı odanın bir köşesinden "Fani dünyanın sefası bir kuru kavga imiş" diye seslenince anladım ki o kar, umutlarımızı da donduracaktı. Aliş bebeğin zamansız ölümü, annenin anlattığı o ürpertici alıç ağacı efsanesi (hani şu çekirdeği ölünün kemiğinden, meyvesi etinden olan ağaç) ve en acısı da Macit'in, sırf güzel Zozan'a duyduğu hastalıklı bir aşk yüzünden kan dostu Recai'yi mezarlıkta katletmesi... O alıç ağacının dalına konan karganın üç kez uğursuzca ötüşüyle anladım ki, masumiyetimiz de o karlarla birlikte toprağa karışmıştı. Edgar Allan Poe haklıydı belki de; duyduklarımızın hiçbirine inanmamalıydık bu koca yalan dünyada.

Çocukluğun o karlı mezarlığından çıkıp şehrin çamurlu, teneke sesleriyle çınlayan kenar mahallelerine düştü sonra yolum. Oğuz Atay bir köşede "Vazgeçiyorum; bütün insanlığın önünde eğilerek özür diliyorum" diye mırıldanırken, ben Cıbıldak Haris’e bakıp hem gülümsüyor hem de yutkunamıyordum. Sevdiği kız Nergis’e kavuşabilmek için boyu uzasın diye güneş tutulmasında boynuna yağ tenekesi asıp sokak sokak koşan o hüzünlü âşık... Berber Salih gülse de, ben gökyüzüne bakıp "Uzatmaz mısın şu çocuğun boyunu bir karış?" diyen Haris'in saflığına sarıldım. Sonra Düşkünler Sokağı'nda Yusuf Atılgan'ın "Yoksulsak ölelim mi?" feryadına karışan Süleyman Dede ile tanıştım. Yetmişlik, beli bükük Süleyman Dede'nin zekâ engelli oğlu Sinan'a bir tabak meftuneyi yedirirken geçmişteki günahları için döktüğü gözyaşları, yoksulluğun sadece cepte değil, ruhta açtığı yaraları da gösterdi bana. Márquez "Altında ölüleri yoksa, o adam o toprağın insanı değildir" derken, ben coğrafyanın kaderine gömülmüş çocukları düşünüyordum. Derken parkta, Sâdık Hidâyet'in o sitemkâr dizelerinin gölgesinde Emekli Öğretmen Hale Hanım'la dertleşirken, yarı felçli Çekirdekçi Musa yanaştı yanımıza. "İkisini de abé!" diyerek elimizdeki bozuklukları hınzır bir gülümsemeyle alışı, dünyanın en karanlık anında bile bir tebessümün saklı olduğunu fısıldadı bana. Orhan Kemal’in ruhu sokaklarda gezinirken, çamurların içinde kayıp oğlunu arayan Hamal Fahri’nin, ciğerini sökercesine öksüren polise uzattığı o solmuş fotoğraf... Şehrin kimsesizliğinin en acı resmiydi bu.

Velhasıl. Kitabı usulca kapatıp masamın üzerine bıraktığımda, odamdaki sessizliğe önümdeki çayın buğusu eşlik ediyordu. Ve kapağa tekrardan bakıp bu sefer bir cevap beklercesine kendime sordum:

"Toprakta büyür mü insan?"

Sanırım şimdi biliyorum cevabını. İnsan, toprağa usulca bırakılmış bir elma çekirdeği gibi öylece boy verip dallanarak büyümüyor. İnsan; ihanetin soğuğuyla yüzleşerek, acının çamuruna bata çıka, kanayan bir yaraya üfleyerek, başka birinin yoksulluğuna hüzünlenerek ve en karanlık gecede bile boynuna bir yağ tenekesi asıp umutla gökyüzüne bakarak büyüyor. Kerem Bakıcı’nın o hisli ölüsü, fukara Haydar'ı, ciğeri çürük babası, boyu uzasın diye dua eden Haris'i ve kalbi kırık Süleyman Dede'si... Hepsi gelip içimin odalarına yerleşti. Hayat, bütün dondurucu kışları ve kan davalarıyla üzerimize gelse de, içimizdeki o sert alıç çekirdeğini sevgiyle, merhametle yumuşatmak bizim elimizde. Ne diyeyim; yaranıza merhametle dokunan kelimelerin sıcaklığında yeniden karşılaşmak dileğiyle...

Toprakta Büyür mü İnsan?

Kerem Bakıcı

YAPI KREDİ YAYINLARI

Nisan 2026

80 sayfa

Hızlı Menü

E-Bülten

Hakkında

Yazılar

İletişim